Nëse mendoni se 5 orë në ditë duke bërë “scroll” në TikTok apo Instagram është thjesht kohë e humbur, e keni gabim. Është shumë më keq se aq. Shkenca e vitit 2025 po e quan këtë fenomen “Brain Rot” (Kalbja e Trurit), dhe pasojat janë fizike, të matshme dhe të frikshme.
Kur ju kaloni një pjesë të mirë të ditës duke “konsumuar” video 15-sekondëshe, truri juaj nuk po argëtohet; ai po kalon në një gjendje mbijetese njohëse.
1. Rrudhja e “Frenave” të Trurit (Lobi Frontal)
Studimet e fundit me MRI (rezonancë magnetike) kanë treguar se përdoruesit e rregullt që kalojnë mbi 3-4 orë në rrjete sociale pësojnë një rënie prej 22% të fuqisë së valëve Beta në korteksin prefrontal.
Çfarë do të thotë kjo? Ky është pjesa e trurit përgjegjëse për vendimmarrjen, përqendrimin dhe kontrollin e impulseve. Kur kjo zonë “fiket”, ju bëheni më impulsivë, blini gjëra që s’ju duhen dhe e keni të pamundur të lexoni qoftë edhe dy faqe libri pa ju shpërndarë mendja.
2. “Amnesia Digjitale” dhe Zhdukja e Kujtesës
Truri ynë ka një kapacitet të kufizuar për të përpunuar informacionin. Duke e bombarduar me qindra informacione të fragmentuara (një shaka, një tragjedi, një reklamë, një kërcim – të gjitha brenda 2 minutave), ju shkaktoni mbingarkesë kognitive.
Zbulimi: Sipas një studimi të botuar në Acta Neurophysiol (2025), ky proces krijon “rrëmujë në tru” (brain clutter), duke penguar kalimin e informacionit nga kujtesa afatshkurtër në atë afatgjatë. Rezultati? Ju kujtoni çfarë pamë në ekran, por harroni ku i keni lënë çelësat ose çfarë kishit për të bërë sot.
3. Dopamina: Droga që po ju bën “më pak inteligjentë”
Rrjetet sociale funksionojnë si një makinë bixhozi. Çdo “like” apo video e re lëshon një dozë dopamine në trurin tuaj.
Efekti “Bruto”: Truri mësohet me këtë shpërblim të shpejtë dhe të lehtë. Kur përballeni me një detyrë që kërkon punë të vërtetë (si mësimi ose puna), truri juaj “refuzon” të punojë sepse nuk merr dopaminë të menjëhershme. Kjo ul inteligjencën tuaj praktike dhe aftësinë për të zgjidhur probleme komplekse.
4. Fenomeni i 2026: Riorganizimi i Korteksit
Nuk po ndryshon vetëm mendja, por edhe mishi. Kërkimet e fundit nga NIH kanë zbuluar se përdorimi i vazhdueshëm i ekraneve me prekje (touchscreen) po riorganizon korteksin somatosensor. Truri po i jep më shumë hapësirë kontrollit të gishtërinjve (për scrolling) duke marrë hapësirë nga zonat që merren me përpunimin e thellë emocional dhe gjuhësor.
Përfundimi “Bruto”: Ne po kthehemi në qenie me gishta të shpejtë, por me mendje të ngathtë. Nëse inteligjenca matet me aftësinë për t’u përqendruar dhe për të krijuar, 5 orë në rrjete sociale po ju kthejnë në “analfabetë funksionalë” të teknologjisë. /Prive By Liberta Spahiu
