Sot është 1 Prilli, një ditë ku njerëzit në mbarë botën e kanë traditë të bëjnë shaka, rrengje dhe gënjeshtra të padëmshme me njëri-tjetrin. Ndryshe nga festat e tjera tradicionale, 1 Prilli nuk lidhet me ndonjë ngjarje të vetme historike apo fetare të saktë. Origjina e kësaj dite mbetet disi misterioze, por historianët kanë hedhur disa teori magjepsëse se si lindi kjo traditë globale.
Më poshtë është një hulumtim i detajuar mbi teoritë kryesore dhe historikun e kësaj dite.
1. Ndryshimi i Kalendarit (Teoria më e famshme)
Pjesa më e madhe e historianëve besojnë se Dita e Gënjeshtrave zë fill në vitin 1582, kur Franca kaloi nga kalendari Julian në Kalendarin Gregorian, siç ishte urdhëruar nga Këshilli i Trentit (1563).
Në kalendarin e vjetër Julian, fillimi i vitit të ri festohej rreth ekuinoksit të pranverës, që zakonisht binte në fund të marsit dhe vazhdonte deri në 1 prill. Me kalendarin e ri, Viti i Ri u zhvendos zyrtarisht më 1 Janar.
Lajmet në atë kohë udhëtonin ngadalë. Shumë njerëz nuk e kuptuan ndryshimin e kalendarit ose refuzuan ta pranonin atë, duke vazhduar të festonin Vitin e Ri më 1 Prill. Këta persona filluan të viheshin në lojë nga të tjerët dhe u quajtën “Budallenjtë e Prillit” (April fools).
Në Francë, një nga shakatë më popullore ishte vendosja e një peshku letre në kurrizin e këtyre “të paditurve”. Ky rreng u quajt “Poisson d’Avril” (Peshku i Prillit), një term që përdoret ende sot në Francë, Itali (Pesce d’aprile) dhe vende të tjera evropiane për të treguar një person që bie pre e një gënjeshtre të lehtë (si një peshk i ri që kapet lehtë në grep).
2. Festivalet e Lashta Romake (Hilaria)
Disa studiues e lidhin 1 Prillin me festat e lashta të pranverës. Në Romën e lashtë, në fund të marsit festohej një festival i quajtur Hilaria (nga latinishtja “i gëzuar”), dedikuar hyjneshës Cybele. Ky festival përfshinte njerëz që visheshin me maskime të ndryshme dhe lejoheshin të talleshin me qytetarët e tjerë, madje edhe me magjistratët e lartë pa u ndëshkuar.
3. Teoria e Ekuinoksit të Pranverës
Një tjetër shpjegim logjik lidhet drejtpërdrejt me natyrën. 1 Prilli përkon ngushtë me ardhjen e pranverës në hemisferën veriore. Gjatë kësaj periudhe, Nënë Natyra shpesh i “gënjen” apo i “mashtron” njerëzit me motin e saj kapriçoz dhe të ndryshueshëm—ku një ditë është me diell të ngrohtë dhe të nesërmen kthehet i ftohti i acartë.
4. Letërsia e Mesjetës (Chaucer)
Një tjetër referencë e hershme e mundshme gjendet në veprën e famshme “Përrallat e Canterbury-t” (1392) të shkrimtarit anglez Geoffrey Chaucer. Në njërën prej përrallave ai përmend “32 ditë pas fillimit të marsit” (që i bie të jetë 1 prilli), ku një dhelpër mashtron një gjel mendjemadh. Disa studiues besojnë se ky ishte një aluzion i hershëm për 1 Prillin si një ditë mashtrimesh.
Shpërndarja Globale dhe Traditat
Në shekullin e 18-të, Dita e Gënjeshtrave ishte përhapur gjerësisht në të gjithë Britaninë e Madhe.
Në Skoci: Tradita u kthye në një ngjarje dyditore. Dita e parë quhej “Gjuetia e Gowk” (Gowk është një term skocez për zogun qyqe, një simbol për një person të trashë ose budalla). Dita e dytë quhej “Tailie Day”, ku njerëzit bënin shaka duke i ngjitur njëri-tjetrit në kurriz bishta falsë ose tabela me shkrimin “Më shkelmo” (Kick me).
Kufizimi i mesditës: Në shumë vende anglishtfolëse ekziston një rregull i pashkruar se shakatë vlejnë vetëm deri në mesditë (ora 12:00). Kushdo që bën një shaka pas kësaj ore, konsiderohet vetë “budallai i prillit”.
Gënjeshtra Më e Famshme Mediatike në Histori
Me kalimin e viteve, mediat (gazetat, radio, TV) kanë krijuar disa nga shakatë më epike të 1 Prillit:
Pema e Makaronave (1957): Rrjeti prestigjioz britanik BBC transmetoi një mini-dokumentar duke lajmëruar se fermerët zviceranë po korrnin “një prodhim rekord makaronash (spaghetti)”. Ata shfaqën pamje të njerëzve që vilnin fije makaronash nga pemët. Mijëra njerëz telefonuan BBC-në për të pyetur se si mund të mbillnin një pemë të tillë në oborrin e tyre. Ky konsiderohet si një nga rrengjet më të suksesshme të të gjitha kohërave, pasi në atë kohë makaronat nuk ishin ende shumë të njohura në Britani dhe njerëzit nuk e dinin si prodhoheshin.
Sot, 1 Prilli festohet kryesisht si një kujtesë për të mos e marrë jetën shumë seriozisht. Është një ditë e dedikuar të qeshurës dhe argëtimit, duke treguar se përtej historisë kalendarike apo romake, njerëzimi ka pasur gjithmonë nevojë për humor. /Prive By Liberta Spahiu
